PARK PRIRODE „DONJA MOSTONGA“
U prirodnom slivu donjeg toka reke Mostonge, na aluvijalnoj terasi Dunava, očuvan je karakterističan mozaik panonskih šuma, slatina, livada, bara, tršćaka i drugih vodenih i vlažnih staništa. Upravo ovaj raznovrstan predeo čini Park prirode „Donja Mostonga“, jedno od najnovijih zaštićenih područja u Vojvodini.
Park prirode prostire se na površini od 3.170,93 ha sa zaštitnom zonom od 2.569,24 ha, obuhvatajući katastarske opštine Bač, Deronje i Karavukovo.
Na području Parka prirode uspostavljeni su režimi zaštite II i III stepena. Režim zaštite II stepena obuhvata 346,23 hektara i odnosi se na najvrednije delove područja, među kojima su Karavukovo šuma, Severozapadna kućerina, Kućerina, Budžak, Bernjevina, Žednik, Radov lug i lokaliteti na području Ristovače. Preostali deo Parka, površine 2.824,71 hektar, nalazi se u režimu zaštite III stepena.
Park prirode „Donja Mostonga“ predstavlja tipičan primer panonskog predela u kojem su na relativno malom prostoru mozaično raspoređene šumostepske, slatinske i livadske zajednice, zajedno sa vodenim i močvarnim ekosistemima. Posebnu vrednost imaju panonske šume hrasta lužnjaka na solonjecu, koje predstavljaju jedinstven primer očuvanih šumskih zajednica ovog tipa u Srbiji.
Raznovrsnost staništa uslovila je i izuzetno bogatstvo živog sveta. Na području Parka zabeleženo je 185 vrsta ptica, od kojih su 83 vrste gnezdarice. Među karakterističnim vrstama izdvajaju se crna lunja (Milvus migrans), grogotovac (Anas querquedula), vodeni bik (Botaurus stellaris), eja močvarica (Circus aeruginosus) i orao belorepan (Haliaeetus albicilla).
Vlažna travna i močvarna staništa čuvaju i retke biljne vrste poput ljubora (Lindernia procumbens), zmijskog jezika (Ophioglossum vulgatum) i žablje trave (Hydrocharis morsus-ranae), dok su među značajnim vrstama insekata hrastova strižibuba (Cerambyx cerdo) i veliki jelenak (Lucanus cervus).
Posebnu vrednost među vodozemcima ima podunavski mrmoljak (Triturus dobrogicus), balkanski subendemit i jedna od najugroženijih vrsta ovog područja. Prisutni su i crvenotrbi mukač (Bombina bombina) i barska kornjača (Emys orbicularis), dok faunu sisara obogaćuju strogo zaštićene vrste slepih miševa (Chiroptera), patuljasti miš (Micromys minutus), lasica (Mustela nivalis), vidra (Lutra lutra) i divlja mačka (Felis silvestris).
Jedan od ključnih faktora očuvanja Donje Mostonge jeste voda. Tok reke Mostonge tokom vremena je značajno izmenjen i uključen u sistem kanalske mreže, zbog čega očuvanje odgovarajućeg vodnog režima predstavlja jedan od najvažnijih zadataka zaštite ovog područja. Zadržavanje vode, očuvanje bara, vlažnih livada i drugih močvarnih staništa od presudnog su značaja za brojne vrste koje od njih zavise.
Donja Mostonga ima značaj i u širem sistemu zaštite prirode, kao sastavni deo Rezervata biosfere „Bačko Podunavlje“. Istovremeno, očuvanje ovog prostora povezano je sa tradicionalnim načinima korišćenja predela i mogućnostima razvoja aktivnosti koje su usklađene sa prirodom, poput ekoturizma, organske proizvodnje i tradicionalnog stočarstva.
SPOMENIK PRIRODE „ŠUMA JUNAKOVIĆ“
Odlukom Skupštine opštine Apatin (Službeni list bp. 11 od 03.10.2005) Šuma Junaković stavljena je pod zaštitu kao spomenik prirode i svrstava se u značajno dobro III kategorije. Ukupna zaštićena površina je 180,045 ha.
Spomenik prirode „Šuma Junaković“ se nalazi u severozapadnoj Bačkoj, između naselja Apatin i Prigrevica, neposredno uz banju „Junaković“, odnosno zapadno od puta 5P7 Apatin – Prigrevica
Šuma Junaković je posebno značajna zbog očuvanih starih stabala hrasta lužnjaka (Quercus robur) prirodnog porekla. Šuma je i utočište mnogih vrsta životinja, posebno srogo zaštićenih i zaštićenih ptica: crna roda (Ciconia nigra), i sisara lasica (Mustela nivalis), hermelin (Mustela erminea), jazavac (Meles meles) kao i divljač divlja svinja ((Sus scrofa), srna (Capreolus capreolus) i zec (Lepus europaeus)).
Očuvani šumski pojas hrastovih i bagremovih sastojina, posebno je značajan jer obezbeđuje zaštitu termalnih izvorišta banjskog kompleksa „Junaković“ koji se nalazi između Apatina i Prigrevice. Kako okružuje banju, pored zaštitne uloge obezbeđuje zdravstveno-kliničke uslove za rehabilitaciju i sportsko-rekreativne aktivnosti gostiju, kao i za ostale posetioce banje tokom cele godine.
U fitogeografskom pogledu područje „Šume Junaković“ pripada Panonskoj provinciji, panonsko-vlaškog podregiona, pontsko-južnosibirskog florističkog-vegetacijskog regiona. To je područje šumo-stepe sveze Aceri tatarico – Quercion.
Prirodne šume nisu zastupljene. Šumski kompleks „Junaković“ danas je obrastao šumskim kulturama hrasta lužnjaka koji poprima osobine polu-prirodne šume, kao i kulturama bagrema, američkog jasena i cera.
Od predstavnika ornitofaune ovde susređemo fazana (Phasianus colchicus) i poljsku jarebicu (Perdix perdix).
Pejsažne vrednosti karakteriše delimično izmenjeno šumsko stanište koje se nalazi u okruženju kulturne stepe, slatina i Banje Junaković.
SPOMENIK PRIRODE „IVANOVAČKA ADA“
Ovo zaštićeno područje zapravo predstavlja mali ostatak prirodne šumske vegetacije dunavskih ada. Plavne šume autohtonih topola, velikih rečnih ada nizijskih reka, pretrpele su najveće izmene od svih šumskih ekosistema u Republici Srbiji. Od ovih nekada prostranih ritskih šuma, ostali su samo mali fragmenti, tj. male površine koje su blagovremeno zaštićene kao strogi prirodni rezervati.
Naime, Zavod za zaštitu prirode i naučno proučavanje prirodnih retkosti NR Srbije, 1961. godine doneo je Rešenje o stavljanju pod zaštitu državne šumske sastojine jasena, bele topole, crne topole, bresta i vrbe sa ponekim stablom hrasta lužnjaka na delu Dunavske ade, kojim je proglašen Strogim prirodnim rezervatom „Omoljička ada“ na 6,46 ha površine. Tada je propisanim merama zaštite bio zabranjen svaki vid korišćenja ovog zaštićenog područja, odnosno utvrđen režim apsolutne zaštite (JP „Vojvodinašume“, ŠG „Banat“, 2024).
Kasnije, revizijom zaštićenog područja 2008. godine, izvršena je prekategorizacija i promena naziva u SP „Ivanovačka ada“, na površini od 6,07 ha, sa okolnom zaštitnom zonom od 8,86 ha (JP „Vojvodinašume“, ŠG „Banat“, 2024).
Skupština grada Pančeva je na osnovu izvršene valorizacije i definisanog predloga Zavoda za zaštitu prirode Srbije, 2009. godine donela Odluku o zaštiti SP „Ivanovačka ada“, (broj II-04-06-15/2009, Službeni list grada Pančeva, br. 22/2009; 4/2011).
SP „Ivanovačka ada“, proglašen je zaštićenim područjem na ukupnoj površini od 6,07 ha u državnoj svojini, radi „očuvanja malog ostatka nekadašnjih plavnih prirodnih šuma dunavskih ada, specifičnog sastava i strukture, koju čine populacije autohtonih topola i vrba visokih estetskih i ekoloških vrednosti, a koje predstavljaju stanište subandemičnim i reliktnim vrstama flore (Rorippa sylvestris (L.) Besser, Vitalis vinifera L. subsp. syilvestris, Eryisimum sheiranthoides L.) životinjskim vrstama zaštićenim kao prirodne retkosti (npr. orao belorepan, zelena žuna, vodomar), koje predstavljaju nacionalno i međunarodno zaštićene biljne i životinjske vrste“.
Po nacionalnoj kategorizaciji ovo zaštićeno područje svrstano je u III (treću) kategoriju – značajno prirodno dobro, dok je prema IUCN klasifikaciji to Prirodni spomenik. Međunarodni status prirodnog dobra nije utvrđen.
